Susan Smit schrijft historische roman over ’haar’ Noordwijk

De zee blijft trekken
door Ad van Kaam



Noordwijk - Ze woont inmiddels al jaren in Amsterdam, aan de rand van de Jordaan. Een echt stadsmeisje. Maar op gezette tijd moet Susan Smit terug naar de kust. Naar Noordwijk, waar ze vandaan komt. ,,Ik ben hier vaak geweest alleen voor de zee. De zee, die blijft trekken.’’ En wel zodanig dat ze over haar geboortegrond en het aanpalende water nu een boek schreef, getiteld Vloed. Een historische roman over het Noordwijk van rond 1900 toen het de transformatie maakte van vissersdorp naar badplaats. ,,Het is een eerbetoon aan mijn familie’’, zegt ze terwijl ze naar buiten tuurt over het besneeuwde duin.
Susan Smit is pas 35 maar ze heeft inmiddels al een imposant oeuvre opgebouwd en een naam voor haarzelf bovendien. Ze schreef negen boeken, recenseerde andermans werk voor televisie, heeft columns in diverse bladen, zit in de jury van de Libris Literatuur Prijs en toert met collega-auteurs als Arthur Japin, Kluun en Saskia Noort door het land. Maar het was gewoon haar moeder die haar het idee aanreikte voor deze bijzondere roman.

’Hier in Noordwijk, en in de wijde omtrek, woonden louter vissers en boeren. Pas in Leiden, drie kwartier met het rijtuig, hielden de jonge heren verblijf van wie mijn moeders ogen gingen glimmen.’

Ze liet het idee eerst bezinken, eer ze aan de slag ging. Dat is nu een jaar geleden. ,,Vervolgens ga je research doen. Praten met tantes en oudtantes. Tien verschillende versies aanhoren van het gebeuren. Je laat het los, je pakt het op, je groeit in je verhaal. Je laat de personages steeds dichter bij komen. Alsof het vrienden zijn. Je leert over de geschiedenis van het dorp, dat is nog één van de aardigste aspecten van zo’n onderzoek. De tijdgeest, de veranderingen. Er gaat een wereld voor je open. Vooral ook ten aanzien van Noordwijk. Het dorp is de derde persoon in het verhaal.’’

’Je kon de stoomtram naar het binnenland nemen, je kon binnen een dag heen en weer naar de markt in Leiden lopen om op en beneden de Visbrug vis te verkopen, en je kon op zondag door de duinen naar Noordwijkerhout of Katwijk wandelen, maar dat deed men zelden. Een Noordwijker had niets te zoeken buiten zijn dorp’

Maar behalve over Noordwijk en omgeving gaat Vloed natuurlijk vooral over de tragische liefde tussen Adriana, dochter uit de welgestelde ondernemersfamilie, en Jacob, een eenvoudige visser. Ze zijn voor elkaar geschapen, ware het niet dat het standverschil als een onwrikbaar obstakel tussen de twee geliefden staat. ,,Het is een echte liefdesgeschiedenis. Liefde is per slot van rekening wat ons drijft, nietwaar? De familie van mijn vaders kant bestond uit vissers en badmannen. Ze reden de mensen met een koets de zee in en dompelden ze dan poedelnaakt onder, tot hilariteit van de plaatselijke bevolking. Zo’n zout bad was zogenaamd goed voor je. Die badcultuur kwam op rond 1900. De overgrootvader van mijn moeder was ondernemer. Hij was eigenaar van het Hof van Holland in Noordwijk-Binnen, één van de oudste hotels van Nederland. Hij had een vooruitziende blik. Zijn zoon, de vader van Adriana, bouwde hier het eerste badhotel.’

’De bouwwerkzaamheden voor het enorme Palace Hotel waren bijna voltooid. Het moest naast Huis ter Duin het meest prestigieuze hotel worden en stond op de plaats waar ooit ons badhotel Konijnenburg had gestaan.’

Het verhaal is deels gebaseerd op waar gebeurde feiten en is deels verzonnen. ,,Adriana heeft echt bestaan. Ze is van mijn moederskant. Ze is daadwerkelijk verbannen uit Noordwijk. En uiteindelijk toch weer teruggekeerd. Ik weet natuurlijk niet wat ze dacht en wat ze zei, maar ik heb haar zo goed als mogelijk weer tot leven gewekt. Jacob is een fictieve figuur. Maar zoals ik zei: mijn vader was badman, mijn broer is het nog.’’ Ze lacht veelbetekenend en strijkt de blonde lokken naar achter.
In het Noordwijk van toen liepen zulke historische figuren rond als de schilder Jan Toorop, de schrijver Albert Verweij en de dichter Henriëtte Roland Holst. Ze komen allemaal langs, soms letterlijk over de vloer in het Hof van Holland. ,,Henriëtte wàs een speelkameraadje van mijn overgrootmoeder’’, zegt Susan Smit. ,,Ze was voor haar tijd zeer geemancipeerd. Adriana wilde ook dichteres worden en niet trouwen.’’
Het boek komt volgende week uit. Het is bestemd voor mensen die iets hebben met schrijvers als Japin en Marai, zegt ze. Die van zwierige zinnen houden, van schoonheid van taal, die past bij die tijd van toen. En van historie. En natuurlijk van Noordwijk, al is dat niet een vereiste. ,,Het is geen streekroman, hoor’’ en ze trekt een vies gezicht alsof ze bedorven vis ruikt. ,,Het zou overal kunnen spelen. Hoewel, dat zeg ik nou - het kan niet zonder de zee!’’

Susan Smit - Vloed. 303 pagina’s. Uitgeverij Lebowski, Amsterdam. Verschijningsdatum 23 januari.