Circus Susan Smit
Het slimme decolleté van een heks die Mulisch wil zijn

Dat Susan Smit (33) model en danseres was en de knapste heks van Nederland is, mag zo zijn, maar de boekenrecensente van Goedemorgen Nederland zelf praat liever over literatuur. Op promotietour met de flink gesponsorde schrijfster, van haar boekpresentatie in Krasnapolsky tot voorlezen in een Hengeloos zaaltje. “Ik ben het snoepje van de week.”

Door Antoinnette Scheulderman

Susan op haar boekpresentatie met schrijfsters

In RTL Studio 6, waar nog voor het middaguur de glazen vol rosé gaan en het ruikt naar de bruine bonensoep van kok Evert, zegt Myrna Goossen tegen Susan Smit: “Godskanonne, wat een mooi boek. Ik heb tot half twee vannacht liggen lezen.”
De hoofdgast van dinsdag 20 november glimt. Even eerder vertelde ze de redactrice van middagmagazine ‘Aperitivo’: “Dit is al de vierde keer dat ik bij Myrna kom. Omdat het zo gezellig is. En Myrna is zo’n spirituele, warme vrouw.”
Dan zegt Myrna, die zelf binnenkort bij Het Kruidvat een boek met kinderversjes uitbrengt: “Die geestverschijning in het boek, godskanonne, heb je dat zelf weleens meegemaakt?”
Smit mompelt: “Ja. Maar daar wil ik liever niet mee koketteren.”
Myrna stampt met haar gouden laarzen: “Je hebt gelijk, de mensen verklaren je toch voor gek.”

Een week eerder, bij de lancering van de eenmalige glossy ‘Heleen’ – vrij naar de gelijknamige bestsellerschrijfster - vraagt Susan Smit: “Waar zijn de BN’ers?” In een hoek van het om onverklaarbare redenen tot ‘place to be’ gebombadeerde Hotel De Goudfazant lonkt Judith Osborn naar de camera’s van RTL Boulevard en SBS Shownieuws, bestelt Micky Hoogendijk nog een glas champagne en slaat Daphne Deckers de Story-verslaggever een kapotte kin. Opperdiva Heleen van Royen maakt haar entree op de rode loper vanuit een zwarte streched limo, met drie mannelijke modellen als accessoire. Voor een verhaal in haar blad bestelde Heleen een gigolo. Dat had ze eerst Susan gevraagd, maar die wilde niet. Susan zegt: “Dat gaat richting ordinair. In mijn werk is erotiek verhuld en poëtisch. Ik ben niet stout volgens de Heleen van Royen-definitie: ik heb nog nooit een one night stand gehad.”
Anders dan Heleen en collega-knaller Kluun is Smit geen aanhanger van het door Daphne Deckers geïntroduceerde GOH-principe: ‘Ga Overal Heen, want de mensen geloven het pas als het op tv is geweest.’ Zo sloeg Smit een uitnodiging van het populaire ‘Spuiten en Slikken’ af. Want: “Ik praat niet over trio’s.” En ook voor ‘Jensen’ en zijn ruim een half miljoen kijkers bedankte ze: “Die wil het alleen maar over bezemstelen en mijn liefdesleven hebben. Doe ik niet.” Ook over haar affairette met speurneus Peter R. de Vries wil Smit niks kwijt. Ze zegt: “We hebben een paar keer samen gegeten. Dat was gezellig.”
Deze maand poseert Susan Smit voor mannenglossy JFK. Ze draagt een spannend bh’tje en jarretels. Op de presentatie van haar tweede roman ‘Wat er niet meer is’ leest acteur Kenan Raven, terwijl Smit het gezicht van haar vader bestudeert en nieuwe vlam Floris kiekjes schiet, met gedragen stem een passage uit haar werk voor: “Het bracht mijn vlees tot razernij, een hitte verspreidde zich door me heen. Alles wat ik voelde, balde samen in een keiharde erectie.”

Met Kluun bij De Wereld Draait Door.

Als Susan Smit in 2001 haar boek ‘Heks, Een magische reis door de westerse spiritualiteit’ uitbrengt, veroorzaakt ze een ware mediahype. ‘Heks’ verschijnt in een oplage van 3500 exemplaren, maar wordt na haar optreden in ‘Barend & Van Dorp’ en zo’n beetje elk ander televisieprogramma dat het verhaal van de blonde heks zonder bochel en pukkel wil vertellen, zeven keer herdrukt. Tot dan toe werkte Smit als model, zong ze in het bandje JKP Project (‘If you like to jam’), was ze danseres in de Amsterdamse iT en studeerde ze af in Culturele Studies. Na ‘Heks’ publiceert Smit nog twee non-fictie boeken en haar eerste roman ‘Elena’s Vlucht’ voordat ze in 2006 met ‘De Zweefmolen’ wederom inhaakt op de tijdgeest met haar zoektocht door de jungle van de spiribeloften. Intussen recenseert Smit boeken van collega’s in KRO’s ‘Goedemorgen Nederland’, tijdschrift AvantGarde en schrijft ze columns in Marie Claire, Happinez en Boek.
HP/De Tijd noemt haar ‘een fenomeen in wording’. Elle roept haar uit tot best geklede schrijfster van 2006 en volgens Marie Claire (‘Smit=it’) is ze een van de meest Gewilde Vrouwen van 2007.
Kritiek is er ook op de gelegenheidsheks die de bedaagde literaire wereld provoceert door schoenenwinkels als Paul Warmer en Shoebaloo tot hedendaagse tempels uit te roepen, tegelijkertijd in interviews met namen als Sartre, Nabokov en Flaubert strooit, steevast literatuur bespreekt met ruim zicht op haar decolleté (Smits adagium: ‘waarom zou je een coltrui dragen als het feest is?’) en en passant laat vallen dat hekserij een flinke boost voor het seksleven betekent. Opzij vraagt zich af of Writers on Heels, het hooggehakte schrijfsterscollectief dat Smit met collega Siska Mulder opzette, ‘een literair theekransje’ is, De Volkskrant noemt Smit een ‘would be-schrijfster’ en verzucht eind 2006: ‘Volgend jaar graag een onsje minder Smit.’

Outfits uitzoeken in de McGregor shop.

De Smit-spagaat – literatuur schrijven maar tegelijkertijd zorgen dat de lezers uit het alternatieve circuit niet teleurgesteld afdruipen – ontpopt zich in het klein als Smit drie dagen na de lancering van haar roman ‘Wat er niet meer is’ een lezing geeft in de bibliotheek van Hengelo. In de trein heen had Smit nog verteld over collega Kluun, de Robbie Williams van de literatuur, die de kopers van zijn boeken geen lezers noemt maar fans. En dat de voormalig reclamestrateeg haar had geadviseerd om op televisie vooral ‘overal’ haar boek te promoten, want: “de mensen die dat programma niet leuk vinden, zien het toch niet.” Maar denken in oneliners en rinkelende kassa’s is Smit niet ingebakken. Een lezing (650 euro) verdient weliswaar een stuk minder dan de schnabbels in het bedrijfsleven (vanaf 2000 euro) waar ze ook voor wordt gevraagd, maar toch. Ze zegt: “Gelezen willen worden is begrepen willen worden. Dat is de reden dat ik naar fucking Hengelo afreis om aan 80 mensen in een zaaltje met tl-licht mijn boodschap te vertellen.”
In fucking Hengelo leest Smit voor uit ‘Wat er niet meer is’, maar krijgt ze de handen pas echt op elkaar als ze vraagt: “Wie van jullie wil nog wat weten over hekserij?” In de zaal die wordt bevolkt door 60 overwegend kortgeknipte vrouwen en een enkele verdwaalde man, gaan de vingers gretig omhoog. Smit zucht (“hè, dacht ik daar net vanaf te zijn”), gooit geroutineerd haar gegarandeerd succes Top-10 van ergste zweefuitdrukkingen erin (‘een stukje heelwording naar jezelf toe’, ‘dit is een leermoment’), zegt dat het “zo troostrijk is als je beseft dat je nooit alleen bent”, citeert Carl Jung, Harry Mulisch, Paulo Coelho en Gerard Reve, en adviseert de verbaasde aanwezigen om vooral vrienden te maken “met de boom die het dichtst bij je huis staat”. In de pauze signeert de prinses Irene van de schrijfwereld met gesponsorde Mont Blanc-pen de boeken van de 49-jarige Petra die in de WAO zit en aspirant-heks is, en van Dhian die Smit toefluistert dat de heksen denkbeelden van de humanisten hebben gepikt. Smit doet of ze het niet hoort en schrijft ‘Leef de liefde’. Of: ‘Leef in naam van je dromen’. En, als ze het echt niet meer weet: ‘Veel leesplezier’.

Aan een met gesteven damast bedekt cafétafeltje in de Wintertuin van hotel Krasnapolsky zegt Writer on Heels Manon Spierenburg tegen Lulu Wang: “Ik heb de hele dag een joggingpak aan.”
Lulu Wang, in cocktailjurk en met Swarovskicollier zegt: “Ik ook.”
Spierenburg: “Boeken zijn een marketingproduct geworden. Zie Kluun, Heleen en Susan. Ik blijf liever thuis in mijn joggingpak.”
Wang: “In een bos heb je konijnen, slangen en gazellen. Het konijn kan geen oordeel hebben over de gazelle.”
In een goudkleurig McGregor-pakje dat ze kreeg van haar dochter, zegt Magda Smit: “Susan heeft een oude ziel.” Behalve trotste moeder is Magda Smit heks, net als haar schrijvende dochter. Magda zegt: “Susan is een aardse heks. Zelf verkeer ik in hogere sferen. We zijn in de geboorteweeën van de nieuwe tijd aanbeland. Na 2012, als de Maya-kalender eindigt, gaan we een betere periode tegemoet.”
Dat de hekserij van haar dochter in schrijvend Nederland – waar literatuur en spiritualiteit samen gaan als Arnon Grunberg en A.F.Th. in één ruimte – soms meewarig wordt afgedaan als een publiciteitsstunt, is Magda niet onbekend. Ook binnen de familie trekken pendelen en Vollemaansbijeenkomsten geen volle zalen: “Mijn broer is gereformeerd. De boeken van Susan komen er bij hem niet in. Hij vindt ze duivels.” Niet dat Magda zich er druk om maakt. Ze haalt haar schouders op: “Hij is er nog niet aan toe. Geen probleem, dat komt in een volgend leven wel.”
Susan Smit heeft intussen heel andere problemen. Haar vader zal vanavond voor het eerst in een jaar haar nieuwe vlam Floris en zijn ouders ontmoeten. Ze zegt: “Daar zijn dit soort gelegenheden ideaal voor.” Piloot Floris maakt intussen een kiekje van Smit en Nelleke Noordervliet. Na een eerste impuls – ‘allemachtig, wat een spetter’ – sprak hij Smit aan in de kroeg. Van haar literaire capaciteiten had hij toen nog geen weet. En pas toen hij haar ‘googelde’ kwam hij erachter dat ze behalve schrijfster ook heks is. Maar dat bezemstelenaura schrok hem niet af. Hij zegt: “It comes with the package.”
Aan de bar drinkt Jan Zandbergen bier. Nog voordat Floris haar schaakte, maakte Zandbergen – gekreukeld colbert, beduimelde bril – vorig jaar in HP/De Tijd melding van het kennelijk opwindende feit dat Susan Smit na 11 jaar weer vrijgezel was. Mannelijk literair Nederland veerde op, aldus de HP-reporter: ‘Susan Smit is vacant!’ Achteraf heeft hij daar een beetje spijt van, bekent hij, want allerlei wellustige mannen hadden in zijn feitelijke vaststelling een uitnodiging gelezen om Smit het hof te maken. Iets wat Zandbergen dan wel weer kan begrijpen. Want: “Susan is een knock out!”
Zandbergen is een Smit-watcher van het eerste uur. Hij deed ook verslag van Smits eerste romanlancering. Die fuif vond nog plaats in discotheek Odeon. Hij zegt: “De hele voorste rij zat vol met modellen. Allemaal ex-collega’s die dachten: Susan moet zo nodig een boekje schrijven.”
In de Wintertuin is, ruim twee jaar later, nog maar één model te bekennen.

Susan signeert.

Op het podium brengt bariton Gerrit Pieter Heida opera, speelt Michiel Münninghoff piano, zingt Clementine Noordzij een lied waar Susan Smits mascara niet tegen is bestand en complimenteert Nelleke Noordervliet haar jongere en blondere collega met haar nieuwste roman.
Aan de bar kijkt Jonathan van het Reve enigszins teleurgesteld om zoveel culturele correctheid toe. De onlangs gedebuteerde schrijver en ‘familie van’ was met Karin – ‘zus van’ – Giphart meegekomen. Giphart had gezegd: ‘ga je mee naar iets geks?’ Bij ‘iets geks’ stelde Van het Reve zich ‘roze champagne en RTL Boulevard’ voor. Maar beide zijn er niet.
Een paar dagen later zal Susan Smit zeggen: “Als mijn werk geen literatuur is, wat is het dan wel?” En citeert ze, voor de derde keer die week, Harry Mulisch: “ik ben geen schrijfster geworden: ik bleek het te zíjn.” Dat ze Arthur Japin en Jan Siebelink met een aanbeveling op de achterflap van haar roman heeft staan, maar toch nog vaak vooral voor ‘troetelheks’ wordt versleten, stoort haar. Ze zegt: “Ik heb het ‘wacht maar’-gevoel over me. Het is een kwestie van tijd tot mensen me vooral als schrijfster gaan zien.” En over haar mediabeleid: “Ik ga zelf ‘RTL Boulevard’ niet bellen of ze naar mijn presentatie willen komen. Dat vind ik niet chique. Maar ik mail mijn uitgever wel of-ie HP/De Tijd heeft uitgenodigd. Je moet je keuzes aanpassen aan je ambitie. Dus ga ik niet naar ‘Jensen’, maar wel naar ‘DWDD’. Daar voel ik me op waarde geschat. Bij ‘Pauw & Witteman’ hadden ze nu geen plek. Daar baal ik van. Ik vind het heerlijk om met Hugo Camps voor Elsevier over mijn werk te praten. Maar tegen Panorama zeg ik nee. Ik hoor Daphne Deckers weleens zeuren over serieus genomen worden. Als ze dat zo graag wil, waarom presenteert ze dan ‘Hollands Next Topmodel’?”

Susan in Goedemorgen Nederland.

In de bibliotheek van Hengelo bladert Susan Smit voor haar lezing in de nieuwe glossy Gala. Net als Het Parool, AD, Spits, Living, Grazia, Margriet, Happinez, AvantGarde, Marie Claire en Televizier interviewde Gala de mediagenieke schrijfster, in de aanloop naar haar boeklancering. Smit poseert volleerd, in een roze jurk.
Voor kleding hoeft ze tegenwoordig de deur niet meer uit. Susan Smit is de enige schrijver van Nederland die wordt gesponsord door twee kledingmerken (InWear en MacGregor), een make up-lijn (Mac) en een pennenfabrikant (Mont Blanc). Ze grinnikt: “Ik ben een verwend prinsesje. Waarom zou ik nee zeggen, als het me wordt aangeboden?” Dan, filosofisch: “Bekendheid is als een luchtje wat je opspuit en dat weer vervliegt. Ik hecht er niet aan. Ik ben nu het snoepje van de week. Dat kan volgende maand weer over zijn.”
Als de fotograaf wil afdrukken, pakt Smit snel de Vrij Nederland. Ze lacht er zelf om: “Dat staat beter, toch?” Wat al die bladen van haar wilden weten: vind je het niet vervelend om steeds op je uiterlijk te worden beoordeeld? Daarop zegt Smit deze week steeds hetzelfde: “don’t judge a book on its cover.” Dat diep uitgesneden jurkjes nou eenmaal niet direct bijdragen aan acceptatie in de literaire scene, vindt ze een merkwaardige constatering. Ze verklaart: “Ik zou het capitulatie vinden om daarin mee te gaan. Als ik een sexy jurkje aan wil, dan doe ik dat. Ik maak een statement: sexy en inhoud kunnen naast elkaar bestaan.”
Of haar mannelijke fans dat beamen, is de vraag. Zo liep vorig jaar een mannelijke literaire groupie het merendeel van haar 38 lezingen af. Afhankelijk van het seizoen bracht hij paaseieren dan wel chocoladeletters voor haar mee.
Andere heren mailen Smit na haar wekelijkse optreden in ‘Goedemorgen Nederland’ dat ze genoten van de uitzending – die ze zonder geluid hebben bekeken. Net als de man die haar schreef: “Toen ik vanochtend uit de douche stapte, bleef mijn handdoek hangen.”
Een onorthodoxe manier van leesbevordering, waar Smit haar schouders om ophaalt: “Wacht maar: als ik tien jaar verder ben, heeft niemand het meer over mijn uiterlijk. Dan gaat het alleen nog maar over mijn boeken.”
Dan, in de trein terug uit Hengelo, vraagt ze: “Ik ben door een vrouwenblad gebeld. Of ik bloot op de cover wilde poseren, met mijn handen over mijn borsten. Is dat nou verstandig om te doen?