| |
‘Ik kijk naar de wereld met heksenogen’
Susan Smit (1974) is schrijfster, columniste en literair
recensent. Ook staat ze bekend als heks nadat ze in 2000 een
artikel over moderne heksen schreef en daarna het boek Heks.
Andere non-fictie werken van haar zijn Wijze vrouwen
en De zweefmolen, een bundeling van columns uit het
tijdschrift Happinez.
Haar romandebuut maakte ze met Elena’s vlucht
in 2005. Deze maand verschijnt haar tweede roman: Wat
er niet meer is.
Tekst: Els Quaegebeur
Foto’s: www.markvanderzouw.com
Noordwijk
“Ik kom uit een geslacht van badmannen. Mijn vader,
opa en mijn grootvader waren alledrie badman, en mijn broer
is het nu ook weer. Dat zijn mannen met een strandhuisje die
schermen en stoelen verhuren. In mijn herinneringen speelde
mijn jeugd zich haast uitsluitend op het strand af. Vanaf
de puberteit voelde ik een soort culturele leegte in Noordwijk,
een gemis aan gelijkgestemden die verder keken dan hun neus
lang was.
Ik was thuis de enige die altijd naar de bibliotheek ging
en met armen vol boeken weer naar buiten liep. Ik ben altijd
een ontzettende veellezer geweest. Dat was gedeeltelijk een
vlucht uit het saaie dorp. Lezen is toch een soort reizen
in gedachten. Op mijn zeventiende ben ik echt vertrokken.”
Sartre
“Als je weinig aangereikt krijgt door je ouders op het
gebied van filosofie of bepaalde levensovertuigingen, kun
je je eigen geestelijke vaders zoeken. Bij mij zat er niets
tussen, ik kon gelijk door naar de grote denkers. Eigenlijk
is dat mooi, mijn geest is geen kamer die ik door anderen
laat inrichten.”
“Een van de eerste denkers van wie ik onder de indruk
raakte, was Jean-Paul Sartre en zijn ideeën over existentialisme.
Hé, dacht ik, dit is gaaf, wij zíjn onze
keuzes. Zijn opvatting over de vrije wil en eigen scheppingskracht
sprak me aan. Ik geloof wel in het lot maar niet dat alles
erdoor bepaald is.”
Gebroeders Leeuwenhart
“Een van de boeken waar ik als kind op leefde; als een
spons nam ik het in me op. Astrid Lindgren had ook dat mystieke
in haar werk, dat trok me toen al aan. Mijn rijke verbeelding
is mijn kracht maar het is ook een zwakte. Ik kan me er volledig
in verliezen, toen al. Ik maakte mezelf wijs dat ik het leven
had van de hoofdpersoon en daar kon ik me dan moeilijk van
lostrekken. Het echte bestaan leek dan zo kaal. Maar ik was
geen buitenbeentje. Ik heb altijd twee kanten gehad. Enerzijds
een sociale kant: zoeken naar gezelligheid, lol trappen, drinken.
Anderzijds een hang naar het introspectieve, alleen willen
zijn. De gebroeders Leeuwenhart heb ik nooit herlezen uit
angst dat het tegenvalt.”
 |
Parijs
“Op mijn vijftiende werd ik op het strand aangesproken
door een fotograaf die me voorstelde bij een aantal modellenbureaus.
Toen er interesse kwam vanuit Parijs zei iedereen dat ik moest
gaan maar het was nooit echt mijn droom. Dat is het grote
verschil met veel meisjes nu. Het beroep van menselijke kleerhanger
is nog steeds de ultieme wens van het gemiddelde tienermeisje
en dat stemt me altijd treurig. Waarom nou niet wetenschapster
of ondernemer? Het is een tamelijk suf en eenzaam beroep.
Je bent een paneel waar anderen hun creativiteit op botvieren.”
“In Parijs leerde ik jong wat sommige mensen pas beseffen
als ze al een bedrijf hebben opgezet en in een dikke Mercedes
rijden: leef je eigen droom en bezwijk nooit voor de illusie
van succes: status, geld, roem of aandacht. Ik moest zo snel
mogelijk naar Amsterdam om te studeren en te schrijven want
anders zou ik naar de verkeerde middelen grijpen om me goed
te voelen: drugs, mannen. Dat ben ik gelukkig voor geweest.”
Culturele Studies
“Toen ik ging studeren, wist ik diep in mijn hart al
wel dat ik boeken wilde schrijven. Maar ik durfde nog niet
te geloven dat ik dat al kon. Ik dacht dat je ouder moest
zijn en meer geestelijke bagage moest hebben om de lezer iets
te bieden te hebben. Bij Culturele Studies leer je schrijven
over cultuur. Van Michaël Zeeman heb ik de liefde voor
recensies opgepikt. Lezen en daarvoor betaald krijgen, dat
leek me wel wat. De combinatie met het schrijverschap gaat
prima. Er is niets waar je zo goed van leert schrijven dan
van veel lezen. Toen ik mijn eerste roman schreef - best op
een jonge leeftijd - had ik al zoveel gelezen dat ik
valkuilen herkende voordat ik erin trapte. Volgens
mij was ik daardoor al een paar stappen verder toen ik begon.”
Troetelheks
“Voordat ik me er in verdiepte, dacht ik ook dat hekserij
duivels en duister was. Maar het is een eeuwenoude Europese
natuurreligie. Het gaat ook over de scheppingskracht die me
al zo aansprak bij Sartre, met magie als ultieme scheppingskracht.
De hekserij is aan me blijven plakken en dat mag ook want
ik kijk nog steeds met heksenogen naar de wereld.”
“Alleen de rol van de troetelheks van Nederland,
daar wil ik vanaf. Mensen kunnen mijn spirituele kant maar
moeilijk verbinden met mijn literaire kant. Als ze me alleen
kennen van mijn boekbesprekingen snappen ze niet dat ik mezelf
heks noem. De reactie is vaak: Hè? Dat is toch dat
vrouwtje op die hakjes die zo kittig en kritisch over boeken
praat?”
“Het is heel Nederlands om romans die nogal vlak en
nuchter zijn hoger in te schalen dan boeken die ruimte geven
aan het ontastbare. Dat wordt hier snel kitsch gevonden. Dat
vind ik zo’n ouderwetse misvatting. Wat dat betreft
heb ik het idee dat ik iets nieuws aan het doen ben.”
Writers on heels
“We hebben het gezelschap niet opgericht met de bedoeling
ons te profileren als sexy schrijfsters. Ik zie er goed uit
maar ik kan wel wat, is het laatste dat ik wil benadrukken.
Maar schrijven is een solitair beroep dus het is prettig om
op een bepaalde manier verbonden te zijn met anderen uit het
vak. We kunnen elkaar adviseren als we vast zitten, we gaan
samen naar boekpresentaties en houden lezingen. Ontzettend
leuk, normaal gesproken zit je in je eentje in de trein naar
Sint Oedenrode en nu met zijn vijven lachend en gierend in
een mokkelmobiel.”
Nightwriters
“Ik heb de behoefte de letteren op een podium te zetten
om jongeren in contact te brengen met boeken. Er is een groot
publiek dat nooit in aanraking komt met literatuur terwijl
het zo’n mooi middel is om je te verheffen. Door het
belang van lezen naar voren te brengen in een uitgaanssetting
met muziek, een leuke presentatie en visuele effecten gaat
het leven. Ik wil de literaire wereld graag laten sprankelen.
En het werkt, Panama zit elke keer bomvol met jonge mensen.”
 |
Roem
“Soms heb ik bedenkingen bij het BN’er-gehalte
van sommige schrijvers en mijzelf. Zoals Hella Haasse
zegt: “Ik besta in mijn werk en dat moet genoeg zijn.”
Maar ja, als schrijver begeef je je op het publieke terrein.
Ik breng zaken de wereld in en ik zie het als mijn plicht
daar over door te praten. Het verbaast me altijd dat tijdens
lezingen mensen die drie keer zo oud zijn als ik met levensvragen
komen waarvan ze denken dat ik de antwoorden heb. Gewoon doordat
ze mijn boeken lezen en denken dat ik het begrijp.”
“Bij alles waar ik voor word gevraagd maak ik de afweging
of het mijn schrijverschap ondersteunt. Ik ga geen showbizzrubriek
presenteren. Tuurlijk, je mag best een beetje een personality
worden maar ik blijf trouw aan mijn passie: literatuur. Ik
wil op mijn werk worden beoordeeld.”
Benoîte Groult
“Zout op mijn huid is een van de boeken die mij altijd
is bijgebleven en dat ik vaak herlees. Haar erotische scènes
zijn geweldig: niet ordinair maar toch gedurfd. Ik heb dat
in mijn nieuwe roman ook geprobeerd te doen. Lust kan een
ontwrichtende kracht zijn, je kunt belangrijke aspecten
van je leven er rücksichlos voor in de waagschaal stellen.
De ruimte die het in het leven inneemt moet je het ook in
een boek geven. Zeker als je vanuit een man schrijft zoals
ik nu heb gedaan. Als je bedenkt hoe vaak een man aan seks
denkt. Ik vind het fascinerend om vanuit het mannelijk perspectief
te schrijven; het geeft me creatieve vrijheid omdat het verder
van me afstaat.”
Willem Holleeder
“Eerst interesseerde die affaire me nooit zo maar naarmate
de intriges en de afrekeningen zich opstapelen, begin ik het
fascinerender te vinden. Vooral als een verhaal dat ik zou
lezen of schrijven: hoe gaat dit aflopen? Hoewel, de zaak
leent zich eigenlijk niet voor een boek, niemand zou het geloofwaardig
vinden, zo absurd is het allemaal. Reve zei het al: “Echt
gebeurd is geen excuus.”
Mijke de Jong
“Ik ken haar alleen uit het boek van haar geliefde Jan
Eilander: What’s on a man’s mind. Daarin komt
ze nadrukkelijk aan bod. Hij beschrijft haar heel liefdevol
en geestig. Ze lijkt me een eigenzinnig wijf en daar houd
ik wel van.”
Susan Smit: Wat er niet meer is, Lebowski, 15 euro (verschijnt
19 november
|
|
