’s Ochtends Goedemorgen Nederland, ’s avonds Uitgelezen. Hoe komt Susan Smit de woensdag door?

Door: Olivier Heimel

'In Goedemorgen Nederland heb ik geleerd dat je een boek eerst moet neerzetten,' zegt ze. 'Niet meteen losbarsten, maar even rustig omhoog houden, vertellen wie het geschreven heeft en waar het over gaat.'



Vooruit, daar gaan we dan: Susan Smit (Leiden, 1974), dochter van een badman en een kapster, is schrijfster. En recensente (onder meer bij Goedemorgen Nederland dus), columniste en tv-presentatrice, maar vooral: schrijfster. Ze wil ook 'geen tv-presentatrice worden die ook een boekje schrijft'.

Toen ze onlangs, tijdens de Boekenweek, drie keer bij Het Gesprek mocht aanschuiven om schrijvers Thomas Verbogt, Jessica Durlacher en Marel Möring te interviewen, beviel dat zo goed dat de zender haar een eigen boekenprogramma aanbood. De titel: Uitgelezen. Ze mocht zelf de gasten en de side kicks kiezen en koos voor 'een soort boekenclub', waarin nu eens niet alleen gesproken zou worden over nieuwe boeken, maar gewoon, over literatuur.

Smit: 'De jachtigheid van de media past niet zo bij de boekenwereld, vind ik eigenlijk, al doe ik daar in Goedemorgen Nederland zelf aan mee. Dat moet ook wel soms, maar boeken verdienen een langer leven. Boeken als Nachttrein door Lissabon en De schaduw van de wind werden ook pas na een tijdje opgepikt.'
Praten over literatuur is bovendien óók praten over het leven. 'Het zijn dezelfde thema's: liefde, dood, heimwee, verraad, noem maar op.Stiekem denk ik zelfs dat je een beter mens wordt, van literatuur. Omdat het je tot rust dwingt, je vanuit een ander perspectief leert kijken en de rijkdom van de geschreven taal je woordenschat vergroot.'

Ze heeft, in tegenstelling tot wat je misschien zou denken, iets moederlijks, in het echt. Ze praat heel netjes, alsof ze het goede voorbeeld wil geven, en is op een ontroerende manier bezorgd ('Wacht, zal ik even aan de bar vragen of ze de muziek wat zachter kunnen zetten? Anders staat er straks niks aan je opnamebandje misschien'). Bovendien kan ze, zoals moeders dat kunnen, toveren met tijd: naast haar twee tv-klussen, waarvoor ze per week gemiddeld vijf nieuwe boeken leest, houdt ze elke week minstens één lezing, schrijft ze columns in vier verschillende bladen en heeft ze het laatste half jaar ook nog eens twee nieuwe boeken uitgebracht (waarvan er één, toegegeven, een bundel van die columns was). Zelf vindt ze dat overigens wel meevallen: ‘Ik lees veel in de trein, dat scheelt. En ik kijk weinig televisie, want ik heb maar vijf zenders en ik ben de afstandsbediening al een half jaar kwijt. Ik vermoed ‘m onder mijn bed. Mijn videorecorder staat ook al jaren te knipperen trouwens. Als ik sinds ik er woon eigenlijk.’

Op televisie verschijnen gaat haar, misschien wel om die reden, tamelijk zorgeloos af. 'Niet aan de camera denken en oogcontact houden met je gesprekspartner, dat helpt.' Toen ze haar gastrol voor het eerst voor de presentatierol verruilde, moest ze wel leren meeknikken, in plaats van het instemmend meehummen, dat ze in haar enthousiasme nog wel eens deed. 'Dan was ik niet in beeld en dacht de kijker: wat is dat brommende geluid toch op de achtergrond?'

Nu ook de VPRO (samen met het Belgische Canvas) voor het najaar een nieuw boekenprogramma heeft aangekondigd (presentatie: Leon Verdonschot) is het goed nieuws dat, volgens Smit, 'de nieuwe generatie schrijvers het gezicht meer het publiek heeft gericht'. Droomgast blijft desondanks de oude Harry Mulisch: 'Jaaa! Voor Mulisch heb ik een bijna kinderlijk ontzag. Daarom heb ik hem ook nog nooit om een interview durven vragen, denk ik. We hebben wel eens gepraat, hoor. Op het Boekenbal een paar keer. En bij De wereld draait door. Maar een interview...'
Kluun, Kader Abdolah, Karin Giphart en Nelleke Noordervliet werden al wel vastgelegd. 'En Erik van Muiswinkel zou ik graag uitnodigen. Dat is een enorme lezer namelijk. In Boek, dat literaire tijdschrift, hebben we allebei een column, en als ik die dan lees denk ik altijd weer: wat een leuke, originele man.'

En als ze naast schrijvers ook romanpersonages uit mocht nodigen? 'Oef... Madame Bovary maar doen? Omdat ik me soms de Madame Bovary van deze tijd voel dan, haha: fijnbesnaard, altijd op zoek naar liefde en tot wrede teleurstellingen gedoemd. En doe Lucia uit Een schitterend gebrek er ook maar bij. En Dean Moriarty uit On the road. En Gauvian, uit Zout op mijn huid, omdat ik wel eens wil weten hoe hij eruit ziet, die woeste Breton. Dan hebben we twee ruwe mannen en twee oerromantische vrouwen. Lijkt me een mooi clubje, toch?’