BOEK

Wijze mannen

Wijze mannen

Susan Smit

Wat we van mannen kunnen leren.

ISBN: 9789048806638 | Paperback, 250 blz | € 10.00 | Oktober 2010


'Na het schrijven van Wijze vrouwen had ik het gevoel dat ik iets over het hoofd zag. De helft, om precies te zijn. Ik miste de mannelijke blik op wijsheid en levenskunst. In Wijze mannen wil ik mannen en vrouwen helpen om de kwaliteiten van mannelijkheid ten volle te begrijpen, ervaren en benutten. Mannelijkheid in de traditionele zin van het woord betekent winnen, ten strijde trekken en domineren. Dat is een eenzijdig en schraal beeld van mannelijkheid, waarbij het wilde, vaderlijke, wijze, creatieve, nobele en liefhebbende deel geen plek heeft. Het waren de mannen in mijn leven die me geleerd hebben me te doen gelden en mijn grenzen aan te geven, die me lieten zien hoe belangrijk het is assertief te zijn, niet altijd aardig gevonden te willen worden, groot te denken, ruimte in te nemen, zelfvertrouwen te hebben, de leiding te nemen, eervol te zijn, trouw te blijven aan jezelf, en risico’s te durven nemen.'

Voor mij geldt dat ik mijn vrouwelijke energie in al haar aspecten behoorlijk heb eigengemaakt en er de vruchten van pluk. Bij mijn mannelijke energie is dat maar mondjesmaat het geval.
Via mijn verbeelding, in mijn romans, verplaats ik me graag en vaak in mannen, of dat nu een katholieke boerenzoon, een tegendraadse librettist of een Noordwijkse visser is. De meest gestelde vraag bij lezingen is hoe het nu toch mogelijk is dat ik als vrouw vanuit een man kan schrijven? Mijn antwoord: om fictie te schrijven moet je in de schoenen kunnen staan van een ander mens met andere overtuigingen, omstandigheden en achtergronden dan jijzelf. Als je die stap eenmaal hebt gemaakt, dan is de stap van een vrouwelijk personage naar een mannelijk personage nog maar heel klein. In mijn beroep heb ik het voorrecht om uren per dag te leven, te denken, te voelen als iemand van het andere geslacht. Mezelf laat ik achter als ik het rijk der verbeelding betreed, zoals Gustav Flaubert dat deed toen hij vanuit Emma Bovary schreef.
In het echte leven maakte ik zelden gebruik van mijn mannelijke kant, mijn animus. Pas de laatste twee jaar leidde een serie gebeurtenissen ertoe dat ik de mannelijke energie in mezelf moest aanspreken. Ik werd uitgedaagd om te strijden aan het einde van en na een relatie. Erboven staan en teren op innerlijke kracht voldeed niet langer; ik moest mijn tanden laten zien. In mijn werk werd ik succesvoller en moest ik me zakelijker opstellen om niet overspoeld te raken door lezingen, interviews en schrijfopdrachten. Ook in geldzaken (tot dan toe gedroeg ik me alsof geld niet bestond en op miraculeuze wijze op en van mijn girorekening ging) moest ik bewuster worden. En toen ik een documentaire maakte over uitgebuite meisjes in Bangladesh werd de boze buitenwereld tastbaarder dan ooit en moest ik een, voor mijn gevoel, mannelijke kracht in mezelf aanspreken om me staande te houden. Al die dingen brachten me in contact met de mannelijke energie in mezelf en ik had het gevoel dat dit me als vrouw in evenwicht bracht. Het bracht me ook – beter laat dan nooit – een zekere mate van volwassenheid.
Het waren de mannen in mijn leven die me – niet altijd op een even zachtzinnige manier – geleerd hebben me te doen gelden, mijn grenzen aan te geven, op te komen voor mezelf. Zij hebben me ook, gewoon door te zijn wie ze zijn, laten zien hoe belangrijk het is assertief te zijn, niet altijd aardig gevonden te willen worden, groot te denken, ruimte in te nemen, zelfvertrouwen te hebben, de leiding te nemen als de situatie daarom vraagt, eervol te zijn, trouw te blijven aan mezelf en risico’s te nemen.

Over dit boek zal ik vaak de vraag moeten beantwoorden waarom ik het schrijven over mannelijkheid niet heb overgelaten aan mannen. Ik zal antwoorden dat ik mijn eigen innerlijke stuk mannelijkheid wilde ontwikkelen en uiten. Ik zal ook antwoorden dat ik een broer heb, een vader, een neefje, een geliefde en goede vrienden, en dat ik het nodig vond om ze beter te leren kennen en van ze te leren. Ik zal zeggen dat ik hun grootheid al in ze zag en ze een duwtje in de rug wilde geven om de mooiste en krachtigste man te worden die ze maar kunnen zijn. 
‘De vrouw is belangrijk bij het herontdekken van ware mannelijkheid,’ zei schrijver Ton van der Kroon tegen me. ‘De vrouw moet de man roepen, wakker maken – of dat nu de muze, de godin of de geliefde is. Het was Maria Magdalena die Jezus zalfde tot de Messias. Zij wijdde hem in zijn koningskracht in. Dat is volgens mij wat er op dit punt in de geschiedenis moet gebeuren: de vrouw is nodig om de man in zijn ware kracht te zien en de koning in hem wakker te maken.’

De thema’s mannen en mannelijkheid hebben geen goede pers. It’s a man’s world, en daarom krijgen mannen de schuld van alles wat niet deugt in de maatschappij. Sommige mensen denken bij het woord ‘mannelijkheid’ onmiddellijk aan de macho, de agressor, de male chauvinist pig. Vastgeroeste man- en vrouwbeelden met bijpassende rolpatronen, verwoestende oorlogen, de onderdrukking van de vrouw; dit alles vraag ik je los te laten tijdens het lezen van dit boek.
Het is belangrijk het over mannelijkheid te kunnen hebben zonder dat het als seksistisch wordt opgevat. In geëmancipeerde kringen was het lang mode om de verschillen tussen man en vrouw weg te moffelen en toe te dichten aan opvoeding en cultuur. Toch is er onomstotelijk bewijs voor het onderscheid: in het dna is het genetisch verschil tussen man en vrouw iets meer dan drie procent. We zijn voor zevenennegentig procent hetzelfde, maar in alle cellen zit drie procent verschil die ons anders maakt. Die drie procent is boeiend, interessant, aantrekkelijk, inspirerend; niet bedreigend. In dit boek richt ik me, na het schrijven van Wijze vrouwen, nu eens specifiek op mannelijkheid omdat ik denk dat begrip en waardering van die drie procent waarin de man van de vrouw verschilt ons allemaal helpt om de kwaliteiten van mannelijkheid ten volle te begrijpen, te ervaren en te benutten.
Om werkelijk open te staan voor die mannelijke kwaliteiten is het nodig om de verstoorde beelden van mannelijkheid en vrouwelijkheid die ons in de weg zitten, en die tot stereotypen zijn verheven, los te laten.
De geschiedenis van verstoorde mannelijkheid gaat duizenden jaren terug, tot voor het begin van onze jaartelling. De Godin uit de Oude Religie werd de rug toegekeerd en de God triomfeerde, waarmee het goddelijke vrouwelijke verdacht werd gemaakt, verketterd en uitgebannen en het goddelijke mannelijke werd verdraaid en vervormt. Het verwrongen beeld van mannelijkheid werd eerst opgelegd door de Kerk, daarna overgenomen door de maatschappij en ten slotte door het gezin.
Wat mannelijk en wat vrouwelijk wordt gevonden, is sterk afhankelijk van de plek waar we op aarde geboren worden, maar ook van de tijdgeest. Neem de traditionele huisvrouw die thuis poetst en voor de kinderen zorgt, terwijl haar echtgenoot buiten de deur werkt; je zou denken dat zij al eeuwen bestaat, maar ze bestaat pas tachtig jaar en is nu alweer aan het uitsterven.
Mannelijkheid in de traditionele zin van het woord betekent winnen, ten strijde trekken en domineren. Dat is een eenzijdig en schraal beeld van mannelijkheid, waarbij het wilde, vaderlijke, wijze, creatieve, nobele en liefhebbende deel geen plek heeft. Mannelijke kwaliteiten omvatten volgens mij moed, waarbij zelfbehoud wordt afgewezen ten gunste van het hogere doel; risico’s nemen waar anderen kiezen voor gemak en comfort; eergevoel hebben vanuit zelftrouw; gezond leiderschap tonen en verantwoordelijkheid voelen voor het beschermen van het gezin, het land, de eigendommen. Deze kwaliteiten moeten zoals alle kwaliteiten in goede banen worden geleid, omdat ze anders ontaarden in roekeloos en koppig gedrag, in hameren op de eigen importantie.
Andreas Kinneging schrijft in het voorwoord van Mannelijkheid: ‘De waarlijk en in hogere zin mannelijke man is niet iemand die zichzelf laat gaan, maar iemand die zichzelf juist weet in te houden. Die meester is over zijn primaire impulsen. Die zijn kracht inzet in dienst van het zwakke en kwetsbare. Die beschermt en behoedt. Het is in één woord een heer, een man van deugd en eer, in de beste zin van die bijna vergeten woorden.’   
De afgelopen decennia is het goddelijke vrouwelijke opgediept uit het stof van de geschiedenis en maakt het een heuse comeback. De bestseller van Dan Brown, De Da Vinci Code, heeft het goddelijke vrouwelijke opnieuw onder de aandacht van het grote publiek gebracht, de rol van vrouwen binnen de kerk verandert in hoog tempo, er is belangstelling voor godinnen in verschillende tradities en er is een opleving van oude religies waarin het vrouwelijke een gelijkwaardige rol speelt. Dat dit alles zijn weg vindt naar steeds grotere groepen mensen, is geweldig. Maar daarmee zijn we nog niet klaar.
Het is tijd om het goddelijke mannelijke opnieuw te definiëren.

Auteur Tijn Touber stelde me tijdens het schrijven van dit boek een vraag die door mijn hoofd is blijven spoken: ‘Moet ik om in balans te komen nu mijn vrouwelijke kant verder ontwikkelen of mijn mannelijke kant zuiveren?’ Volgens mij het laatste.
Laten we proberen verouderde stereotypen te overstijgen zonder te beweren dat we hetzelfde zijn. Laten we verwrongen overtuigingen van mannelijkheid loslaten om terug te keren naar het ware mannelijke. Mannelijkheid is zowel grof als verfijnd. Het is de krijger. De minnaar. De nar. De koning. De denker. De dichter. Het is mijn wens dat al die typen mannen gaan leven vanuit hun eigen verlangens en talenten en hun eigen taak ontdekken vanuit trots en eigenwaarde, passie en plezier – en zo de jongens en vrouwen in hun omgeving tonen welk soort mannelijkheid zij op hun beurt in zichzelf kunnen ontwikkelen om een compleet, krachtig mens te worden.

Dit boek is voor jongens en mannen die rolmodellen zoeken en hun mannelijke energie willen aanboren, maar ook voor vrouwen die de mannelijke kant in zichzelf willen aanspreken en die mannen willen begrijpen en liefhebben. Bovenal is het bedoeld voor mensen die van andere mensen willen leren.

'Spirituele gesprekken met oudere, creatieve mannen.'

Opzij

'In haar nieuwste boek Wijze mannen waarvoor zij sprak met onder meer Arthur Japin, Alain de Botton, Redmond O'Hanlon, Paulo Coelho en Eckhart Tolle geeft zij de lezer een veelzijdig beeld van mannelijkheid.'

Trouw

'Heerlijk om te lezen: uit elk gesprek kun je zelf wat pakken. Ik raad het boek van harte aan!'

Irene Moors